ЭЪТИРОФИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ ДАСТОВАРДҲОИ ИЛМИ ТОҶИК – ИФТИХОРИ ҶОМЕАИ ИЛМИИ КИШВАР

Илм яке аз омилҳои асосии пешрафти ҷомеа, таҳкими иқтидори зеҳнии миллат ва рушди устувори давлат ба ҳисоб меравад. Дар ҷаҳони муосир мақому манзалати ҳар як кишвар на танҳо аз рӯйи имкониятҳои иқтисодию истеҳсолӣ, балки аз сатҳи рушди илм, дастовардҳои муҳаққиқон ва иштироки фаъолонаи олимони он дар равандҳои байналмилалии илмӣ муайян мегардад. Аз ин нуқтаи назар, эътирофи дастовардҳои олимони тоҷик аз ҷониби ниҳодҳои бонуфузи байналмилалӣ рӯйдоди муҳим дар ҳаёти илмии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба шумор меравад.

Супоридани дипломҳои аъзои пайваста ва вобастаи Академияи илмҳои Осиё ба як гурӯҳ олимону муҳаққиқони Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҷумлаи чунин рӯйдодҳои муҳим мебошад, ки аз эътирофи иқтидори илмӣ, дастовардҳои таҳқиқотӣ ва саҳми олимони тоҷик дар рушди илми муосир шаҳодат медиҳад. Ин рӯйдод на танҳо барои олимони ба узвияти ин ниҳоди илмӣ интихобгардида, балки барои тамоми ҷомеаи илмии кишвар аҳаммияти хосса дорад.

Махсусан, интихоб гардидани президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт ба узвияти пайвастаи Академияи илмҳои Осиё ва дарёфти дипломи академики ин ниҳоди байналмилалӣ аз ҷумлаи дастовардҳои назаррас дар самти муаррифии иқтидори илмии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Ин эътироф ҳамзамон аҳаммияти фаъолияти илмӣ, ташаббусҳои созанда ва саҳми роҳбарияти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистонро дар густариши робитаҳои байналмилалии илмӣ ва таҳкими мавқеи илми тоҷик дар ҷомеаи илмии ҷаҳонӣ бозгӯ менамояд.

Бояд таъкид намуд, ки дар шароити рушди босуръати илму технология ва афзоиши рақобати зеҳнӣ ҳамгироии муассисаҳои илмӣ бо марказҳои пешрафтаи таҳқиқотии ҷаҳон ба яке аз шартҳои муҳимми пешрафти илм табдил ёфтааст. Имрӯз ҳалли масъалаҳои мураккаби илмӣ, иқтисодӣ, технологӣ ва иҷтимоӣ беш аз ҳар вақти дигар ҳамкории муштараки олимон, табодули таҷриба ва истифодаи имкониятҳои илмии кишварҳои гуногунро тақозо менамояд.

Дар ин замина, узвияти олимони тоҷик дар Академияи илмҳои Осиё метавонад барои таҳкими ҳамкориҳои илмӣ, роҳандозии лоиҳаҳои муштараки таҳқиқотӣ, иштирок дар барномаҳои байналмилалӣ, табодули таҷрибаи илмӣ ва муаррифии натиҷаҳои пажӯҳишҳои муҳаққиқони ватанӣ имкониятҳои нав фароҳам оварад.

Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ҳамчун муассисаи олии илмии кишвар дар рушди таҳқиқоти бунёдию амалӣ, омода намудани кадрҳои баландихтисоси илмӣ, таҳкими робитаҳои байналмилалӣ ва татбиқи дастовардҳои илмӣ дар соҳаҳои гуногуни иқтисоди миллӣ нақши муҳим дорад. Густариши ҳамкориҳои илмӣ бо академияҳо, донишгоҳҳо ва марказҳои таҳқиқотии хориҷӣ барои баланд бардоштани сифати пажӯҳишҳо ва мутобиқ намудани фаъолияти илмӣ ба талаботи замони муосир аҳаммияти махсус касб менамояд.

Дар ин раванд, фаъолияти роҳбарияти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, бахусус ташаббусҳои президенти он, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт, дар самти таҳкими робитаҳои илмии байналмилалӣ, дастгирии олимони ҷавон, рушди инфрасохтори илмӣ ва баланд бардоштани нуфузи муассисаҳои таҳқиқотии кишвар қобили таваҷҷуҳ мебошад.

Эътирофи байналмилалии олимони тоҷикро метавон натиҷаи фаъолияти пайвастаи ҷомеаи илмии кишвар, рушди мактабҳои илмӣ ва талошҳои муҳаққиқон дар самти анҷом додани таҳқиқоти арзишманд арзёбӣ намуд. Чунин дастовардҳо нишон медиҳанд, ки илми тоҷик дорои имкониятҳои назарраси зеҳнӣ буда, метавонад дар ҳалли масъалаҳои мубрами илмии минтақавӣ ва байналмилалӣ саҳми муносиб гузорад.

Аз нигоҳи ҷомеаи илмии Институти математикаи ба номи академик А. Ҷӯраеви Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, ин рӯйдод барои рушди минбаъдаи илмҳои дақиқ, аз ҷумла математика, низ аҳаммияти муҳим дорад. Зеро пешрафти илмҳои муосир, рушди технологияҳои рақамӣ, зеҳни сунъӣ, моделсозии математикӣ ва таҳқиқоти байнисоҳавӣ бидуни ҳамкориҳои густурдаи илмӣ ва истифодаи дастовардҳои байналмилалӣ ғайриимкон мебошад.

Бояд гуфт, ки математика ҳамчун яке аз илмҳои бунёдӣ дар ташаккули тафаккури илмӣ, рушди технологияҳои навин ва ҳалли масъалаҳои мураккаби иқтисодию техникӣ мавқеи асосӣ дорад. Аз ин рӯ, густариши робитаҳои байналмилалии илмӣ метавонад барои муҳаққиқони соҳаи математика низ имкониятҳои бештар ҷиҳати анҷом додани таҳқиқоти муштарак, иштирок дар конфронсҳои байналмилалӣ, нашри мақолаҳо дар маҷаллаҳои бонуфуз ва табодули таҷриба бо олимони кишварҳои дигар фароҳам оварад.

Ҷанбаи дигари муҳимми ин дастовард таъсири маънавию тарбиявии он ба насли ҷавони олимону муҳаққиқон мебошад. Эътирофи байналмилалии фаъолияти олимони тоҷик метавонад барои ҷавононе, ки роҳи илм ва таҳқиқотро интихоб намудаанд, омили ҳавасмандӣ ва намунаи ибрат гардад. Онҳо дар симои донишмандони ба чунин мақоми илмӣ мушаррафгардида натиҷаи заҳмати пайваста, ҷустуҷӯҳои илмӣ, масъулиятшиносӣ ва садоқат ба касби интихобкардаи худро мебинанд.

Дар баробари ин, чунин дастовардҳо масъулияти ҷомеаи илмиро дар назди давлат ва миллат боз ҳам бештар менамоянд. Зеро эътирофи байналмилалӣ на танҳо нишонаи муваффақият, балки омили муҳимми тақвияти фаъолияти минбаъдаи илмӣ, баланд бардоштани сифати таҳқиқот, омода намудани мутахассисони ҷавон ва саҳмгузорӣ дар рушди устувори кишвар мебошад.

Мавриди зикр аст, ки Ҷумҳурии Тоҷикистон дорои анъанаҳои ғании илмӣ ва мактабҳои маъруфи таҳқиқотӣ буда, олимони тоҷик дар рушди соҳаҳои гуногуни илм, аз ҷумла математика, физика, кимиё, геология, биология, таърих, забоншиносӣ ва дигар самтҳо саҳми арзанда гузоштаанд. Ҳифз ва рушди ин анъанаҳо, таҳкими робитаи наслҳои олимон ва мутобиқ намудани фаъолияти илмӣ ба талаботи ҷаҳони муосир аз вазифаҳои муҳимми муассисаҳои илмии кишвар ба ҳисоб меравад.

Дар чунин шароит, интихоб гардидани як гурӯҳ олимону муҳаққиқони Ҷумҳурии Тоҷикистон ба узвияти Академияи илмҳои Осиё метавонад марҳилаи нави ҳамкориҳои илмиро оғоз бахшида, барои муаррифии бештари дастовардҳои муҳаққиқони тоҷик дар сатҳи байналмилалӣ мусоидат намояд.

Ҳамзамон, ин рӯйдод аҳаммияти таҳкими робитаҳои илмии кишварҳои Осиёро дар ҳалли масъалаҳои муштараки илмӣ ва технологӣ таъкид менамояд. Имрӯз кишварҳои минтақа бо масъалаҳои муҳими марбут ба тағйирёбии иқлим, истифодаи оқилонаи захираҳои табиӣ, таъмини амнияти энергетикӣ, рушди иқтисоди рақамӣ ва татбиқи технологияҳои инноватсионӣ рӯ ба рӯ мебошанд. Ҳалли чунин масъалаҳо ҳамкории муассири муассисаҳои илмӣ, муттаҳид намудани иқтидори зеҳнӣ ва таҳияи барномаҳои муштараки таҳқиқотиро тақозо менамояд.

Аз ин рӯ, иштироки фаъоли олимони тоҷик дар фаъолияти Академияи илмҳои Осиё метавонад барои густариши таҳқиқоти байнисоҳавӣ, ҷалби имкониятҳои нави илмӣ ва тақвияти саҳми Ҷумҳурии Тоҷикистон дар равандҳои илмии минтақавӣ ва ҷаҳонӣ заминаи мусоид фароҳам оварад.

Дар маҷмуъ, супоридани дипломҳои аъзои пайваста ва вобастаи Академияи илмҳои Осиё ба олимону муҳаққиқони Ҷумҳурии Тоҷикистон рӯйдоди назаррас дар ҳаёти илмии кишвар буда, аз эътирофи дастовардҳои илмии муҳаққиқони тоҷик ва афзоиши имкониятҳои ҳамгироии онҳо бо ҷомеаи илмии байналмилалӣ шаҳодат медиҳад.

Ин дастовард ҳамзамон собит месозад, ки рушди илм, дастгирии олимон, таҳкими ҳамкориҳои байналмилалӣ ва истифодаи самараноки иқтидори зеҳнии миллӣ аз омилҳои муҳимми пешрафти давлат ва ҷомеа мебошанд.

Эътирофи байналмилалии олимони тоҷик на танҳо ифтихори ҷомеаи илмии кишвар, балки масъулияти бузург барои идомаи таҳқиқоти арзишманд, тарбияи насли нави донишмандон ва таҳкими ҷойгоҳи илми Тоҷикистон дар арсаи ҷаҳонӣ мебошад.

Раҳимзода АЛИШЕР - директори Институти математикаи ба номи академик А. Ҷӯраеви Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон